فرضیه های تحقیق

با توجه به مبانی نظری ارائه شده و بررسی پژوهش های صورت گرفته، پرسش هایی مطرح و در نهایت فرضیه های تحقیق بر اساس آنها تدوین شد.
بر خلاف سایر رشته های علوم انسانی، داشتن تجربه کاری کافی جهت جذب در بازار کار یکی از الزامات رشته حسابداری می باشد. نگرانی از این امر موجب شده است تا اکثر دانشجویان جهت رفع آن به ناچار به صورت پاره وقت، حق الزحمه ای و یا سایر روش ها همزمان با تحصیل مشغول به کار شوند. این در حالی است که مشاهده چنین وضعیتی در میان دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری شایع تر است. بدین ترتیب، چنین به نظر می رسد که دانشجویان رشته حسابداری، به خصوص در مقاطع تحصیلات تکمیلی، فرصت کافی جهت مطالعه و تحقیق را نداشته باشند.

فرضیه (۱)
شاغل بودن دانشجویان حسابداری همزمان با تحصیل آنها، مانع پیشرفت آموزش حسابداری است.
در نظام سنجش و گزینش دانشجو (کنکور) به گونه ای عمل شده است که اکثر دانشجویان ورودی به رشته حسابداری را دانش آموختگان رشته علوم انسانی تشکیل می دهند و در نتیجه، دانش آموختگان رشته های ریاضی و تجربی کمتر جذب این رشته می شوند. این در حالی می باشد که آموختن خدمات حسابداری نیاز به ذهنی تحلیلگر دارد و محفوظات کمک چندانی در این رابطه نمی کند. از سوی دیگر، رشته حسابداری به طور معمول از آخرین الویت های انتخاب رشته توسط داوطلبان به شمار می آید. همچنین، مشاهده می شود که قوی نبودن زمینه ریاضیات در نزد دانشجویان رشته حسابداری، موجب بروز مشکلاتی در مقاطع تحصیلات تکمیلی برای این دانشجویان می شود.

آموزش حسابداری در ایران

آموزش حسابداری در ایران

فرضیه (۲)
عدم استقبال رتبه های برتر آزمون های ورودی به دلیل عدم گزینش علمی مناسب دانشجویان در بدو ورود به رشته حسابداری، مانع پیشرفت آموزش حسابداری است.
با توجه به نیازهای جامعه، اکثر استادان این رشته علاوه بر اینکه عضو هیئت علمی دانشگاه مشخصی می باشند، به مشاغل دیگری در بیرون از دانشگاه نیز اشتغال دارند؛ به گونه ای که حتی استادانی که فاقد شغل دیگری هستند، با تدریس بیش از حد در دانشگاه های مختلف فرصت مطالعه و پژوهش را از خود سلب کرده اند. با این وصف به علت اختصاص نیافتن وقت کافی جهت مطالعه و تحقیق توسط استادان این رشته و در برخی از موارد به دلیل به روز نبودن آنها، مشاهده می شود گروهی از آنان پس از سال های متمادی به تدریس جزوه ها و یا متون قدیمی بسنده کرده اند که این خود می تواند یکی از موانع پیشرفت رشته تلقی گردد.

فرضیه (۳)
چند شغله بودن استادان رشته حسابداری مخصوصا حضور آنها در یک شرکت حسابداری ، مانع پیشرفت آموزش حسابداری است.
یکی از رشته هایی که به تازگی و به میزان قابل ملاحظه ای تحت تاثير فناوری اطلاعات قرار گرفته، رشته حسابداری است. به جرات می توان ادعا کرد که حداقل در میان رشته های علوم انسانی، رشته حسابداری بیش از سایر رشته ها تحت تاثیر فناوری اطلاعات قرار گرفته که این خود موجب ایجاد نیاز برای یادگیری دانش نوظهور مزبور شده است. از طرف دیگر با توجه به اینکه منابع اصلی رشته حسابداری به زبان انگلیسی است، تسلط کافی بر زبان انگلیسی جهت استفاده از این منابع اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. این همه در حالی است که فقدان مهارت کافی استادان و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی رشته حسابداری در این دو زمینه، آشکارا موجب کاهش پویایی و توانمندی آنان در زمینه جستجو و استفاده از منابع به روز و کار آمد شده است.

فرضیه (۴)
تسلط ناکافی استادان و دانشجویان حسابداری به زبان انگلیسی و فناوری اطلاعات، مانع پیشرفت آموزش حسابداری است.
در سال ۱۳۴۳، نبوی خدمات یک موسسه حسابداری را به سه گرایش تقسیم کرد. پس از چند سال به جای گسترش این رویکرد، دوباره همه گرایش ها در هم ادغام شد. ده سال بعد، پیشنهاد راه اندازی دوره های کارشناسی ارشد خدمات حسابرسی و حقوق مالی ارائه شد؛ اما متاسفانه مسکوت باقی ماند. به رغم اینکه به تازگی زمزمه ایجاد چنین گرایش هایی در مقاطع تحصیلات تکمیلی رشته حسابداری مطرح و در مواردی خاص راه اندازی شده است، چنین به نظر می رسد که نبود گرایش به تخصص در این رشته به این معنا که رشته حسابداری به عنوان یک رشته عمومی مطرح است و امکان تحصیل در این رشته در تخصص های مختلف وجود ندارد) باعث شده است که دچار نوعی کلی گرایی شویم.

فرضيه (۵)
نبود گرایش به تخصص در رشته حسابداری، مانع پیشرفت آموزش حسابداری است.

نتیجه گیری و پیشنهادها

با توجه به نتایج آزمون دوجمله ای فرضیه ها، می توان چنین نتیجه گیری کرد که هر یکی از عوامل پنج گانه تا اندازه ای به عنوان مانع پیشرفت آموزش حسابداری در ایران عمل کرده اند؛ اما با توجه به اینکه از طيف پنج گزینه ای لیکرت برای پاسخگویی به پرسش های تحقیق استفاده شده است، با ۹۵٪ اطمینان می توان ادعا کرد که تنها عامل های عدم استقبال رتبه های برتر آزمون های ورودی به دلیل عدم گزینش علمی مناسب دانشجویان در بدو ورود به رشته حسابداری، چند شغله بودن استادان رشته حسابداری و نیز تسلط ناكافی استادان و دانشجویان حسابداری به زبان انگلیسی و فناوری اطلاعات، به عنوان موانع پیشرفت آموزش حسابداری در ایران مورد تایید قرار گرفته اند. همچنین، از آنجا که عامل های پیش گفته با توجه به آزمون یو من ویتنی به یک میزان در پیشرفت خدمات اجرا و مشاوره حسابداری تاثیر گذار نبودند، با استفاده از آزمون فریدمن رتبه بندی شدند تا بر اساس آن پیشنهادهای لازم صورت گیرد. بدین ترتیب، عامل تسلط ناکافی استادان و دانشجویان حسابداری به زبان انگلیسی و فناوری اطلاعات به عنوان مهم ترین عامل در پیشرفت آموزش حسابداری در ایران شناخته شد که البته با توجه به جایگاه و میزان آموزش مهارت های پیش گفته در نظام آموزشی ایران و اهمیت آنها در پیشرفت آموزش حسابداری، دستیابی به چنین نتیجه ای تعجب برانگیز به نظر نمی رسد. در پایان نیز جهت حصول اطمینان از یکسان بودن نظر اعضای هیئت علمی و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی، از آزمون یو من ویتنی استفاده شد که نتایج آن نشان داد به غیر از عامل شاغل بودن دانشجویان رشته حسابداری همزمان با تحصیل آنان در دانشگاه، در خصوص سایر عامل ها توافق وجود دارد. نتیجه اخیر نیز با توجه به کاربردی بودن رشته حسابداری و اهمیت کسب مهارت های عملی در کنار یادگیری مبانی علمی رشته مزبور که لزوم آن مورد پذیرش اکثر اهالی این حوزه است، منطقی به نظر می رسد.
همچنین باید خاطر نشان ساخت نتایج حاصل که در بعدهای زمانی و مکانی متفاوتی حاصل شده است، تایید دیگری بر یافته های پژوهش های پیشین مانند گر گز، رودکی و اعتمادی و نیکخواه آزاد می باشد که در هر یک از آنها به گونه ای به عامل های مطرح شده در تحقیق حاضر اشاره شده بود.
بر اساس نتایج حاصل از آزمون فرضیه های پژوهشی و با توجه به اینکه ارکان اصلی تشکیل دهنده نظام آموزشی رشته حسابداری شامل عناصری چون استادان، دانشجویان و برنامه های آموزشی مربوط است، پیشنهادهایی به شرح زیر برای هر یک از ارکان مذکور ارائه می شود:

برای استادان

– تامین مالی استادان، به گونه ای که نیازی به شغل دوم نداشته باشند،
– ملزم نمودن اعضای هیئت علمی به ارائه مقاله های علمی به صورت مستمر،
– بهبود نظام ارزشیابی استادان با در نظر گرفتن میزان پژوهش های انجام شده، آثار چاپ شده و موفقیت های علمی آنان،
– کاهش تعداد ساعت های موظفی تدریس استادان و فراهم نمودن شرایط مناسب جهت انجام امور پژوهشی،
– استفاده نکردن از استادان پاره وقت در دانشگاه های برتر،
– برگزاری کارگاه های آموزشی برای استادان به منظور به روزآوری دانش آنان در حوزه فناوری اطلاعات،
– اضافه کردن شرط داشتن مدرک تافل بين المللی به عنوان یکی از شرایط استخدام اعضای هیئت علمی دانشگاهها یا حداقل دانشگاه های برتر.

برای دانشجویان

– اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان ممتاز در مقطع دکتری جهت ادامه تحصیل در دانشگاه های برتر دنیا به رغم امکان ادامه تحصیل در داخل کشور، اختصاص ضریب بیشتری به درس زبان انگلیسی در آزمون های ورودی جهت پذیرش دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی،
– ایجاد دوره های عملی در قالب انعقاد قرارداد با شرکت ها و سازمان های معتبر؛ به منظور کسب تجربه کافی در نزد دانشجویان و ایجاد آمادگی در آنها جهت جذب به بازار کار.

برای نظام آموزشی کشور

– تغییر در شیوه آموزش زبان انگلیسی در مقاطع مختلف آموزشی،
– گنجاندن درسی تحت عنوان فناوری اطلاعات و ارتباطات در کلیه رشته های دوره دبیرستان،
– تدریس درسهای حسابداری به زبان اصلی در دانشگاه های برتر،
– آموزش حداقل یک نرم افزار حسابداری رایانه ای مناسب در طول دوره کارشناسی،
– اختصاص واحدهای درسی بیشتری در دوره کارشناسی به مبانی نظری و عملی فناوری اطلاعات.
در خصوص انجام پژوهش هایی در این حوزه در آینده نیز می توان پیشنهادهای زیر را ارائه کرد:
– با بررسی مقایسه ای میان رشته حسابداری و رشته های مشابه مانند مدیریت مالی، موانع پیشرفت آموزش چنین رشته هایی به صورت عمیق تری مورد مطالعه قرار گیرد.
– با توجه به اینکه یکی از راه های بررسی موانع توسعه یک پدیده در جامعه، جستجوی علت های پیشرفت آن در جوامع دیگر است، توصیه می شود با مطالعه دلایل پیشرفت آموزش حسابداری در کشورهایی که در این زمینه موفق بوده اند، موانع پیشرفت آموزش حسابداری در کشور مورد بررسی قرار گیرد.


برگرفته از: باغومیان، رافیک و رحیمی باغی، علی،1391،موانع پیشرفت آموزش حسابداری در ایران