حقوق مودیان مالیاتی را با توجه به اختیارات و اقتدارات گسترده و منحصر به فرد دستگاه مالیاتی در مراحل تشخیص و وصول مالیات، باید مهم ترین بخش حقوق مالیاتی به شمار آورد. این موضوع در دنیای معاصر در اثر عطف توجه به حقوق بشر و حقوق شهروندی مورد اهتمام ویژهی نظام های مالیاتی کشورهای پیشرفته قرار گرفته و شیوه های مختلف را در تبیین و اجرای آن در حقوق مالیاتی خود به کار برده اند. در قوانین مالیاتی ایران بدون تصریح به این موضوع، موادی پراکنده و غیر منسجم وجود دارد که در خور بحث و بررسی است. این حقوقی که باید توسط مأمورین و مقامات و مراجع مالیاتی در مراحل تشخیص و وصول مالیات در برخورد و رفتار با مودیان مالیاتی رعایت شود، ابعاد و جنبه های مختلف دارد. بررسی و تبیین مصادیق این موضوع مهم که نیازمند انجام مشاوره امور مالیاتی می باشد، می تواند به شناسایی بهتر و کاربرد دقیق تر آن در حقوق مالیاتی ایران و پیشبرد حقوق شهروندی کمک نماید.

درباره مشاوره مالیاتی

به طور کلی مالیات از مظاهر حاکمیت دولت به شمار می رود و به عنوان مهم ترین منبع درآمدهای عمومی نقشی برجسته در تأمین هزینه های عمومی ایفا می کند. به نحوی که می توان گفت تداوم فعالیت های دولت و حتى استمرار و دوام آن به وصول مالیات بستگی دارد. بدین لحاظ در نزد دولت ها از اهمیت و جایگاهی بسزا برخوردار است و در این جهت در حقوق مالیاتی بیشتر کشورها برای تأمین و تضمین مالیات، اختیارات و اقتدارات گسترده و فوق العاده و منحصر به فردی در مراحل تشخیص و وصول مالیات به دستگاه مالیاتی اعطا می کنند تا با توسل به آنها بتواند مالیات را به خوبی و به موقع تشخیص و وصول نماید. این حقوق و اختیارات دستگاه مالیاتی که از حاکمیت دولت نشأت می گیرد در حقوق عمومی اصطلاحا “امتیازات قدرت عمومی” نامیده می شود و در حقوق مالی و مالیاتی به آن “اعمال قدرت مالیاتی” نیز می گویند.
در کنار این امتیازات و اقتدارات ویژه و گسترده که دستگاه مالیاتی را در مقام و مرتبه بالاتری از مؤدیان مالیاتی قرار می دهد، بحث و بررسی درباره حقوق مؤدیان مالیاتی اهمیت و حساسیت بیشتر می یابد. بویژه اینکه رعایت این حقوق می تواند به تعدیل این رابطه ی نابرابر کمک کند و موجبات اعتماد و اطمینان مؤدیان مالیاتی به دستگاه مزبور و بالتبع همکاری و مشارکت آنان در پرداخت مالیات را فراهم سازد و توسل به اختیارات و اقتدارات یاد شده را منتفی و یا حداقل کاهش دهد.
مع الوصف موضوع مهم و بحث انگیز مشاوره امور مالیاتی تاکنون در منابع و مباحث حقوق مالی و مالیاتی ایران مورد توجه قرار نگرفته است. لذا جا دارد که در موضوعات این رشته و مباحث حقوق شهروندی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
البته موضوع مذکور در قوانین مالیاتی ایران بر خلاف برخی کشورهای توسعه یافته هنوز جایگاه مشخص و عنوان معین پیدا نکرده است. لیکن برخی مواد قانونی بویژه در قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 1366 و اصلاحات بعدی آن بدون تصریح به این عنوان قابل توجه و ذكر هستند و لذا زمینه بحث و بررسی آن در حقوق مالی و مالیاتی ایران امکان پذیر است.
انجام مشاوره مالیاتی درباره حقوق مؤدیان مالیاتی در ارتباط با مأمورین، مقامات و مراجع مالیاتی و نحوهی برخورد و رفتار آنها با مؤدیان مالیاتی مطرح می شود که در مراحل تشخیص و وصول مالیات و در فرآیند اجرى قانون تجلی و مصداق می یابد. در این نوشتار ابتدا در گفتار اول به بررسی مبانی و کلیات موضوع در ارتباط با جایگاه آن در حقوق مالیاتی کشورها و آشنایی با مفاهیم و اصول کلی آن می پردازیم و سپس در گفتار دوم، مصادیق و جلوه های حقوق مؤدیان مالیاتی با تکیه بر حقوق مالیاتی ایران را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم.

مصادیق مهم حقوق مؤدیان مالیاتی در مشاوره امور مالیاتی

با توجه به قوانین مالیاتی برخی کشورها دربارهی حقوق مؤدیان مالیاتی و از جمله قانون حقوق مؤدیان مالیاتی آمریکا و مطالعات و بررسی های انجام شده، مهم ترین مصادیق حقوق مؤدیان مالیاتی را به شرح زیر مورد بحث و بررسی قرار می دهیم و ضمن آن به بررسی و تبیین این حقوق در نظام حقوق مالیاتی ایران نیز می پردازیم.
با عنایت به اینکه این حقوق از یک سو به اداره مالیاتی و ماموران و مقامات آن و از سوی دیگر به مراجع حل اختلاف مالیاتی مربوط می شوند و بایستی توسط این دو مرجع رعایت گردند لذا می توان آنها را بر همین اساس به دو دسته کلی تقسیم بندی کرد و مورد بحث و بررسی قرار داد.

الف) حقوق مودیان مالیاتی در ارتباط با اداره مالیاتی

این حقوق که بایستی توسط ماموران و مقامات اداره مالیاتی به هنگام برخورد با مودیان مالیاتی رعایت شوند و در مشاوره امور مالیاتی مورد توجه فراوان قرار می گیرد، را می توان به شرح زیر برشمرد:

  حق رفتار منصفانه بامؤدی
اصل رفتار منصفانه یا عدالت رویه ای در اداره که معادل دادرسی منصفانه در مراجع دادرسی است در حقوق اداری کشورهای دارای نظام حقوق عرفی و در رأس آنها کشور انگلستان از جایگاه برجسته برخوردار است. اصل رفتار منصفانه با مؤدی بدین معنا است که مراجع تشخیص و وصول مالیات و مقامات و مأموران مالیاتی در مراودت و رفتار با مؤدی مالیاتی برخوردی منصفانه داشته باشند و با رعایت انصاف و عدالت با وی رفتار نمایند.
– حق رازداری یا عدم افشای اطلاعات مالیاتی
دستگاه مالیاتی در روند تشخیص و وصول مالیات به اطلاعاتی مهم از کسب و کار، در آمد و وضعیت مالی و اقتصادی مؤدی دسترسی پیدا می کند. بویژه آنکه از اقتدارات و اختیارات قانونی فوق العاده در این زمینه برخوردار است.
– حق کسب اطلاع
امروزه حق دسترسی شهروندان به اطلاعات دولتی یکی از حقوق مهم شهروندی به شمار می رود و در مشاوره مالیاتی دارای اهمیت فراوان است. این حق در ارتباط با مؤدیان مالیاتی از اهمیتی بیشتر برخوردار است. براساس حق مذکور، مؤدیان مالیاتی باید حق داشته باشند که دربارهی نحوهی تشخیص درآمد مشمول مالیات، هر گونه اقدام و تصمیم گیری در مورد حل و فصل اختلاف مالیاتی و هر گونه اقدام در جهت وصول قهری مالیات از اموال و دارایی خود کسب اطلاع کند و دستگاه مالیاتی نیز مكلف باشد که اطلاعات لازم در این موارد را در اختیار وی بگذارد.
تنها استثنایی که در این خصوص مطرح شده عبارتست از احراز خطر قریب الوقوع مبنی بر انتقال در آمد و دارایی از سوی مؤدی به قصد فرار از مالیات که آن هم باید مستند و معقول باشد.
– حق ممیزی های معقول
در مشاوره امور مالیاتی مبتنی بر قوانین مالیاتی برخی کشورها از جمله آمریکا تصریح شده است که مؤدیان مالیاتی باید از این حق برخوردار باشند که ممیزی مالیات در فرصتی معقول، در مکانی معقول و در محدوده ای مناسب صورت گیرد.
– حق اخذ توضیحات لازم
مطابق این حق، مؤدیان باید حق داشته باشند که توضیحات لازم در مورد نحوه ارزیابی و تشخیص مالیات از مأموران مالیاتی و در مورد آراء حل اختلافات مالیاتی از مراجع مربوط دریافت کنند.
– حق داشتن مشاور مالیاتی
اصولا مالیات موضوعی فنی و تخصصی است. قوانین مالیاتی نیز از پیچیدگی ها و مقرراتی خاص برخوردارند که تسلط بر آنها تخصص و تجربه مخصوص را ایجاب می کند. بدین لحاظ در قوانین مالیاتی برخی کشورها از جمله آمریکا پیش بینی شده است که مؤدیان مالیاتی باید در فرآیند هر گونه مذاکره و رویایی با سازمان مالیاتی حق استفاده از مشاوره امور مالیاتی و نمایندگی متخصصان ذی صلاح را داشته باشند. لازم به ذکر است که انجام مشاوره مالیاتی با مشاوره وکیل دادگستری و مشاوره حقوقی تفاوت دارد و در برخی کشورها، حرفه ای رسمی محسوب می شود و دارای قوانین و مقررات خاص برای تأسیس و فعالیت است.
– حق ثبت مذاکرات و ملاقاتها
طبق قوانین مالیاتی برخی کشورها از جمله آمریکا، مؤدیان مالیاتی از حق ثبت مذاکرات و ملاقات های خود با مقامات و مأموران سازمان مالیاتی برخوردارند و تمامی مذاکرات، استدلال ها و قضاوت های صورت گرفته بین آنها ثبت می شود. در قوانین مالیاتی ایران اعم از قانون مالیاتهای مستقیم، قانون مالیات بر ارزش افزوده و قانون امور گمرکی چنین حقی برای مؤدیان مالیاتی پیش بینی نشده است.
حق مرور زمان مالیاتی
اصولا مرور زمان مبتنی بر نظم عمومی است. مرور زمان مالیاتی برای مؤدی و بویژه تنظیم فعالیت اقتصادی او حائز اهمیت فراوان است. بدین لحاظ در بیشتر کشورها در مراحل تشخیص و وصول مالیات این نوع مرور زمان به نفع مؤدیان پیش بینی شده است و می توان آن را حقی برای مؤدی به شمار آورد. البته قوانین مالیاتی کشورها استثنائاتی برای این حق در صورت تخلف مؤدی قائل شده اند. در مشاوره امور مالیاتی این موضوع به طور کامل قابل تشریح  می گردد.

مشاوره امور مالیاتی

مشاوره امور مالیاتی

ب) حقوق مودیان مالیاتی در ارتباط با مراجع حل اختلاف مالیاتی

با توجه به اینکه در بیشتر کشورها از جمله ایران رسیدگی به اختلافات مالیاتی در صلاحیت مراجع اختصاصی اداری یا به عبارتی شبه قضایی قرار گرفته است که معمولا وابسته به قوه مجریه هستند و از آئین رسیدگی خاصی برخوردارند لذا رعایت حقوق مودیان مالیاتی در این مراجع به نحوی که منجر به یک دادرسی عادلانه گردد لازم و ضروری است. بدین لحاظ در حین انجام مشاوره مالیاتی به انواع حقوق موذیان مالیاتی در این ارتباط می پردازیم.
– حق اعتراض و شکایت
این حق را می توان مهم ترین حق مؤدی برشمرد. طبق آن مؤدی باید حق داشته باشد که نسبت به اقدام دستگاه مالیاتی در مورد تشخیص و وصول مالیات به مرجع مستقل قضایی یا اداری مراجعه و اعتراض و شکایت نماید. در برخی کشورها مثل آمریکا مرجع مذکور مرجعی قضایی است و دادگاه مالیاتی نام دارد و در بعضی کشورهای دیگر مثل فرانسه مرجعی اختصاصی برای این موضوع پیش بینی شده است.
– حق دسترسی به اطلاعات و اسناد و مدارک پرونده مالیاتی
این حق در ارتباط با دادرسی مالیاتی و رسیدگی به دعاوی و حل و فصل اختلافات مالیاتی مطرح می شود. طبق حق مذکور مؤدیان مالیاتی باید قبل از شروع رسیدگی مراجع یاد شده برای تدارک دفاع از حقوق خود از حق دسترسی به اسناد و مدارک پرونده مالیاتی برخوردار باشند تا بتوانند به خوبی از حق خود دفاع نمایند.
– حق استماع توضیحات یا حق دفاع
براساس این حق که بهتر است از آن به عنوان حق دفاع نام ببریم، مؤدیان مالیاتی باید قبل از اتخاذ تصمیم مراجع حل اختلاف مالیاتی در دعوی مالیاتی، فرصت کافی برای ارائه توضیحات خود را داشته و این توضیحات یا به عبارتی مدافعات باید توسط مرجع مذکور استماع شود. با انجام مشاوره امور مالیاتی خود، درباره این حق اطلاعات بیشتری کسب خواهید کرد.
– حق پژوهش یا تجدید نظر خواهی
این حق نیز در ارتباط با مراجع حل اختلاف مالیاتی و دعاوی مالیاتی مطرح می شود. طبق آن مؤدیان مالیاتی باید از حق پژوهش یا تجدید نظر خواهی از تصمیمات مراجع مذکور در مرجع تجدیدنظر اداری مستقل و مرجع قضایی نهایی برخوردار باشند.

نتیجه گیری

حقوق مؤدیان مالیاتی را می توان جدیدترین بحث حقوق مالیاتی بر شمرد که اخیرا در اثر عطف توجه به مقولات حقوق بشر و حقوق شهروندی مورد توجه و اهتمام ویژه نظام های مالیاتی کشورهای پیشرفته قرار گرفته و به انحاء مختلف وارد قوانین و حقوق مالیاتی و همچنین موضوع انجام مشاوره مالیاتی آنها شده است. از سوی دیگر با توجه به اختیارات و امتیازات فوق العاده و منحصر به فرد دستگاه مالیاتی برای تشخیص و وصول مالیات مانند تشخیص على الراس و وصول قهری یا اجباری مالیات، این موضوع بویژه برای مؤدیان مالیاتی از اهمیت بسزایی برخوردار است.
نخستین و مهم ترین جنبه ی گرایش به این مقوله مهم و سرنوشت ساز به صدور منشور و اعلامیه و یا بیانیه ی حقوق مؤدیان مالیاتی در نظام مالیاتی برخی کشورها مثل فرانسه و کانادا بر می گردد که کم کم با ورود به قوانین مالیاتی این کشورها از پشتوانه و ضمانت اجراهای قانونی لازم برخوردار شده است.
فراتر از آن باید از تصویب قانونی خاص تحت همین عنوان در کشور آمریکا نام برد که به عنوان مهم ترین سند قانونی برای شناخت و بررسی مصادیق حقوق مؤدیان مالیاتی قابل ملاحظه و استفاده است. در برخی کشورهای دیگر نیز فصل یا ماده و موادی را به این موضوع اختصاص داده اند. در قانون مالیاتهای مستقیم ایران به عنوان مهم ترین قانون مالیاتی بدون تصریح به این عنوان، موادی پراکنده و غیر منسجم وجود دارد که شایسته ی بحث و بررسی است و استخراج و باز شناسایی آنها می تواند به شناسایی رسمی و مؤثر این موضوع در حقوق مالیاتی ایران کمک کند.
امروزه در پرتو تحول حقوق مؤدیان مالیاتی در نظام های مالیاتی کشورهای مذکور علاوه بر شناسایی رسمی این حقوق، نه تنها برای رعایت آنها ضمانت اجراهای قانونی لازم مانند لغو ممیزی های انجام شده یا آراء صادره، پیش بینی شده بلکه آموزش و آگاهی مؤدیان مالیاتی از این حقوق خود نیز مورد توجه و تأكید قرار گرفته است و ساز و کارهای لازم در این جهت در قوانین مالیاتی آنها وجود دارد.
این حقوق که باید توسط مأمورین و مقامات و مراجع مالیاتی از جمله مراجع حل و فصل اختلافات مالیاتی در برخورد و رفتار با مؤدیان مالیاتی رعایت شوند و در حین انجام مشاوره امور مالیاتی به شما تببین می گردد، ابعاد و جلوه های مختلف دارد و از مصادیقی متنوع و بحث انگیز برخوردار است. مهم ترین جلوه و مصداق آن را می توان حق رفتار منصفانه با مؤدی و تضمین های مربوط به حق برخورداری از دادرسی منصفانه در دعاوی مالیاتی مانند حق دسترسی به اطلاعات و اسناد و مدارک پرونده، حق شکایت و اعتراض، حق پژوهش خواهی نام برد. ضمن اینکه حقوق دیگری مثل حق ارائه و اخذ توضیحات، حق کسب اطلاعات، حق راز داری، حق ممیزی های معقول، حق داشتن مشاور مالیاتی و حق مرور زمان مالیاتی در این راستا قابل توجه و ذکر هستند.

برای دریافت خدمات مشاوره امور مالیاتی خود، همین حالا با ما تماس بگیرید.

دیدگاه ها بسته شده است