مشکلات اخلاقی حسابداری در اقتصاد امروز

 تمرکز واحدهای تجاری برای به حداکثر رسانیدن سود، مقابله با چالش های رقابتی، تأکید بر نتایج کوتاه مدت و ارائه خدمات متنوع حسابداری، حسابداران را در محیطی مملو از تضاد و فشار قرار داده که منجر به پیامدهای غیراخلاقی برای آنها گردیده است. در اینجا به بررسی آنها می پردازیم.

بازار رقابتی خدمات حسابداری

بازار رقابتی دنیای اقتصادی امروز علیرغم فواید و مزایایی که برای مشتریان در جهت استفاده از محصولات با کیفیت بهتر و قیمت پایین تر داشته، پیامدهای غیراخلاقی زیادی هم برای رقابت کنندگان عرضه کالا و خدمات در پی داشته است. حرفه حسابداری نیز در بازار رقابتی برای عرضه خدمات حسابداری کم و بیش با معضلات اخلاقی روبه رو بوده است.
دو اصل استقلال (بی طرفی) و درستکاری که باید در ارائه خدمات حسابداری رعایت شوند و بدین وسیله، کیفیت این خدمات را افزایش دهند در این بازار، دچار خدشه شده اند.
اکنون در شرایط رقابتی بازار، فرایند یافتن مشتری جدید و حفظ مشتری فعلی هزینه بر و وقت گیر شده و چنین استنباط می شود که با یافتن مشتری جدید، شرکت حسابداری ، مایل است که او را برای سال ها حفظ نماید تا از منافع ارائه خدمات به وی، هزینه های سنگین بازاریابی شرکت را جبران نماید. حتی اگر عملکرد یکی از اعضای شرکت منجر به از دست دادن مشتری جدید گردد، شرکت برخورد مناسبی با وی نخواهد داشت. این فشارها در زمینه نگهداری مشتری در ساختار رقابتی بازار، منجر شده است که اصل استقلال در خدمات حسابداری نظیر حسابرسی زیر سؤال رفته و بعضا استقلال حسابرس کاهش یابد؛ چرا که حسابرس همیشه نگران از دست دادن شغلش بوده و خدماتش را طوری ارائه می کند که مطلوب نظر مشتری بوده و در نتیجه مشتری حفظ گردد.
دومین پیامد غیراخلاقی بازار رقابتی، مخدوش شدن صداقت و درستکاری در انجام خدمات حسابداری می باشد. این صدمه ناشی از اعمال قیمت هاست. دو نوع انحراف در بازار امروز رایج شده است:

– قیمت گذاری خدمات حسابداری به میزان کمتر از واقع؛
– تخفیفات نسبت به تعرفه خدمات حسابداری؛ که در ذیل به توضیح آنها می پردازیم.

بسیاری از مؤسسات خدمات مالی، سیاست قیمت گذاری پایین خدمات را به عنوان یک ابزار نفوذی در بازار قرار داده اند که انگیزه و صداقت این شرکت ها باید مورد بررسی قرار گیرد. اینکه شرکتی با اعمال این سیاستها تمایل به تحمل زیان ناشی از انجام خدمات داشته باشد، منطقی نیست؛ بلکه فرض عملی تر این است که شرکتها، هزینه های انجام خدمات را به بهای از دست دادن کیفیت آنها، پایین می آورند تا متحمل زیان نگردند. نوع دوم انحراف قیمت های بازار خدمات مالی، تخفیفات قابل توجهی است که نسبت به سطح استاندارد دستمزدها داده میشود. رشد فزاینده این کار نیز بر مبنای منطق حرفه ای قابل توجیه نبوده و صداقت حرفه ای را زیر سؤال می برد. اینجاست که ضرورت ایجاد چارچوب های عملی برای حرفه، توسط گروه های فنی حسابداران خبره و لزوم به کارگیری معیارهای حرفه ای، برای جلوگیری از انجام کارهایی نظیر اینها که به صداقت حرفه ای آسیب می رسانند، بیش از پیش احساس می گردد.

تمرکز واحدهای تجاری برای به حداکثر رساندن سود

در سال های اخیر، حرفه حسابداری که یک حرفه مفید و شرافتمند بوده تحت تأثیر فشارهای محیطی، تحقیر شده است. شرکتهای بزرگ برای گزارش سود بیشتر و فریب سرمایه گذاران، متوسل به تقلب های حسابداری شده اند. شرکت های مشهور و بلند آوازه و مدیران عالی اجرایی، کارگردانان و اداره کنندگان چنین تقلب هایی بوده اند که تضعیف تجارت و بازرگانی را در پی داشته اند. شرکتهایی نظیر ان رون ، تایکو، ورد کام نمونه هایی از نمای بلند رفتار غیراخلاقی بوده اند. در این شرکتها، اخلاق به خاطر سود نادیده گرفته شده است. توجیه آنها این بوده که هدف یک شرکت حداکثر کردن سود برای سهامداران آن حتی به قیمت قربانی شدن اخلاق می باشد. از نظر آنها فزون خواهی و حرص در تجارت، امر مطلوبی شمرده می شود و آن را موجب فعالیت و حرکت افراد و در نتیجه دستیابی به سود بیشتر تلقی می کنند. به نظر آنها با القاء قوانین اخلاقی انگیزه افراد برای پیشرفت کم شده و شرکتها ضعیف می گردند.
اما باور فوق، کوته بینانه است، زیرا انگیزه های فراتر از سود نیز می توانند محرک افراد باشد و به خاطر سود نمی توان به هر کاری دست زد و مرتکب رفتار غیراخلاقی شد. هدف شرکتها و کارکنان آنها باید افزایش ثروت مالكان شرکت باشد نه فقط سود آنها. ثروت افراد، چیزی فراتر از سود (افزایش درآمد) است. نام نیک، محترم بودن، جلب اعتماد عموم، آرامش درونی و روحی و ارضاء روانی که به دنبال صداقت و شرافتمندی حاصل می شوند از برترین ثروتهای بشری می باشند. حقیقت این است که زندگی شرافتمندانه رضایت بخش تر از شهرت و ثروت است و اعتماد عمومی در بلند مدت با رفتار اخلاقی در تجارت، جلب گردیده که این خود می تواند موجب ایجاد منافع دراز مدت شود.

تنوع خدمات حسابداری

تنوع خدمات حسابداری

تنوع خدمات حسابداری

در حالی که نقش اصلی حسابداران تهیه تصویری از وضعیت و عملکرد مالی یک سازمان است، آنها نقش های دیگری را نیز مثل خدمات حسابرسی ، حسابداری مدیریت، حسابداری مالیاتی، مشاوره حسابداری ، برنامه ریزی مالی و مشاوره مالیاتی و مالی ایفا می نمایند. ایفای همه این نقشها، بویژه مشاوره مالی و برنامه ریزی مالی، موجب گردیده تا حرفه حسابداری از یک حرفه سنتی، که بیشتر نقش گزارشگری و حسابرسی را به عهده داشت، به سمت و سوی حرفه کارآفرینی مشاوره، طراحی و برنامه ریزی مالی حرکت نماید. بسیاری بر این عقیده اند که این دگرگونی منجر به ایجاد بحران برای حسابداران شده است. موارد تخلف شرکتهای إن رون و آندرسن برخی از این مشکلات را آشکارتر نمود. در نتیجه حسابداری در دنیا دیگر همچون گذشته، یک حرفه قابل اتکا و معقول به نظر نمی رسد، بلکه هم اکنون در بحران های اخلاقی به سر می برد و قابلیت اعتماد و اعتبار آن زیر سؤال رفته است.
ناگفته نماند که در دنیای پیشرفته امروز، هنوز از حسابداران برای تهیه گزارش های مالی و اظهارنامه مالیاتی استفاده می شود، اما کار حسابرسی که قلب حرفه حسابداری است به خاطر استفاده ناصحیح و غلط از آن، از حرفه حذف یا تقریبا بی استفاده گردیده است. این در حالی است که جامعه به گزارشهای حسابرسی درست و صحیح نیازمند است. اگر ارائه این گزارش ها سودمند نباشد، یکی از وظایف بزرگ موسسه حسابداری که همان حسابرسی است رها می گردد. به هر حال این خلاء باید با انجام خدمات حسابرسی با رعایت الزامات اخلاقی یک حسابرسی حرفه ای پر گردد.

نمونه های بارز مشکلات اخلاقی حسابداری

از آنجایی که شرکت KPMG، نتوانست بر اطلاعات مالی گزارش شده توسط شرکت رایت آید و فروشگاه زنجیره ای دارو، اعتماد کند حسابرسی صورتهای مالی آن را رها نمود. مدیر مالی ارشد شرکت رایت آید هم، بعد از اینکه شرکت تصمیم گرفت که در آمد سه سال متوالی اش را تجدید ارائه نموده و به مبلغ ۵۰۰ میلیون دلار کاهش دهد، از سمت خود استعفاء نمود.
در مارس ۱۹۹۹ میلادی دادخواستی علیه شرکت رایت آید و گروهی از مدیران و کارمندان ارشد آن تهیه شد، که آنها را به ارتکاب تقلب، گزارش غیر واقعی و متورم سود خالص، تخطی از اصول پذیرفته شده حسابداری و عدم افشاء اطلاعات نامساعد درباره عملیات و عملکرد تجاری شرکت متهم نمود. این در حالی است که حسابرسان نیز از افشاء این تقلب قصور ورزیده بودند.
در می ۱۹۹۹ میلادی کمیسیون اوراق بهادار ، دادخواستی علیه مدیریت شرکت گریس به سبب گزارش ارقامی به منظور گمراه کردن شرکای بازار سرمایه، تهیه نمود. این کمیسیون، مدیران شرکت گریس را به پنهان و ذخیره نمودن قسمتی از سود پیش بینی نشده برای استفاده های بعدی متهم نمود. وی ادعا کرد که این شرکت در سال ۱۹۹۵ برای گزارش دهی سود مورد نظرشان از بخشی از سود پنهان شده استفاده نموده است.
کمیسیون اوراق بهادار ادعا نمود که حسابرسان شرکت حسابرسی پرایس واتر هاوس هم از این حساب سازی مطلع بوده، اما با توجیه بی اهمیت بودن ، از آن چشم پوشی نموده اند. در ژانویه ۲۰۰۰، نیویورک تایمز گزارش نمود که کمیسیون اوراق بهادار به این مسئله پی برده است که شرکا و کارکنان شرکت حسابرسی پرایس واتر هاوس و کوپرز ، به طور معمول از قوانینی که آنها را از مالکیت سهام شرکت های در دست حسابرسی منع نموده، تخطی کرده اند. بررسی ها حاکی از ۸۰۴۶ تخطی در این شرکت و اخراج ۵ شریک بوده است. بررسی های دقیق انجام شده توسط کمیسیون اوراق بهادار، نشان داده است که حجم بسیار بالایی از تقلب های حسابداری، توسط حسابرسان در حسابرسی شرکت هایی نظیر سن دانت ، سان بیم، لیونت نادیده گرفته شده است. در نتیجه سهامداران صدها میلیون دلار در این شرکتها متضرر شده و اعتماد به حسابداران نیز خدشه دار گردیده است.
در دوم دسامبر ۲۰۰۱ نیز شرکت إن رون در بحبوحه پرده برداری از همکاری های پشت پرده مدیران اجرایی و دیگر بی بند و باریهای حسابداری، بزرگترین اعلام ورشکستگی را در تاریخ آمریکا به ثبت رساند. شش هفته پیش از این تاریخ شركت إنرون ارقام سود و زیان خود را تا سال ۱۹۹۷ تجدید ارائه نمود و حدود ۶۰۰ میلیون دلار از سودهای گزارش شده را کاهش داد.
رویدادهای پیاپی و بد در شکست افتضاح آمیز شرکت إنرون، داستان های جدید هراس انگیزی نظیر همکاری های پشت پرده مدیران، اسناد و مدارک پاره پاره شده، را که به نوبه خود بی نظیر بودند افشاء می نمود. همه چیز درباره این فضاحت و آبروریزی عظیم بوده و شامل ۵۰ میلیارد دلار ورشکستگی، ۳۲ میلیارد زیان در ارزش بازار کل سرمایه، بیش از یک میلیارد دلار خسارت اخراج کارکنان از کار می باشد.
خطاها و اختلافات آرتور آندرسن، حسابرس شرکت ان رون، هم چشمگیر بود. آندرسن از دهه ۱۹۸۰ حسابرس خارجی (مستقل) شرکت ان رون بود و از اواسط دهه ۱۹۹۰ حسابرسی داخلی شرکت را نیز به عهده گرفته بود. آندرسن برای این بازی در دو طرف زمین (هم نقش حسابرس مستقل و هم حسابرس داخلی)، پاداشی خوبی دریافت نمود. در آمد سال ۲۰۰۰ این شرکت، شامل ۲۵ میلیون دلار حق الزحمه حسابرسی شرکت إن رون و ۲۷ میلیون دلار حق مشاوره و سایر خدمات مالی بود. شاید حسابرسان شرکت آندرسن همه این ارتباطات را از ذهنشان پاک کرده و نظر بی طرفانه خود را داده باشند، اما این مورد سؤال و تعجب است که چگونه؟
شركت إن رون، تنها جدیدترین مورد از نابسامانی های متوالی سرسام آور حسابداری بعد از شرکت سندانت است. لین ترنر، حسابدار ارشد سابق کمیسیون اوراق بهادار، در گزارش خود آورده است که در چند سال گذشته، سرمایه گذاران حدود ۲۰۰ میلیارد دلار در تجدید ارائه سود متضرر شده و همچنین ارزش بازار کل سرمایه خود را در بازار سرمایه گذاری، به خاطر قصور حسابرسان از دست داده اند.
به نظر می رسد این روند، شتاب زیادی داشته است. از سال ۱۹۹۷ تا سال ۲۰۰۰ تعداد تجدید ارائه صورتهای مالی از ۱۱۶ به ۲۳۳ مورد، افزایش یافته است. داستانهای بسیاری از رفتارهای غیراخلاقی حسابداران گزارش شده، ولی نباید همه حسابداران و مؤسسات حسابداری را متهم به چنین رفتاری کرد. این گونه داستان ها حاکی از آن است که حساسیت اخلاقی و رفتار اخلاقی در حرفه حسابداری از ضروریات می باشند. خوشبختانه در ربع قرن اخیر آگاهی نسبت به اهمیت اخلاق و رفتار اخلاقی به طور کلی و کاربرد اصول اخلاقی در تجارت و به همراه آن، در حسابداری به طور خاص، افزایش یافته است.

مشکلات حسابداری

مشکلات حسابداری

تجدید حیات حیثیت حرفه ای

وقت آن رسیده است که نسبت به اهمیت والای ارزشها و اصول اخلاقی تجدید تعهد نماییم. حرفه حسابداری باید مهارت لازم را در قضاوت اخلاقی کسب نماید، به طوری که بتواند رفاه همه کسانی را که از عملکرد او تأثیر می گیرند در نظر بگیرد. بدون رفتار اخلاقی استوار و قوی، جایگاه این فن و حرفه قدیمی متزلزل می گردد. این موضوع بیشتر از این که مورد توجه شرکت ها باشد، باید مورد نظر افرادی باشد که قصد دارند به این رشته و فن وارد شوند. آنها باید به نحو شایسته رفتار کرده و پیش از آنکه به جستجوی ثروت، شهرت و یا دانش باشند، صداقت و درستکاری را وجهه همت خود قرار دهند.
ملانچون ، رئیس انجمن حسابداران رسمی آمریکا در دسامبر ۲۰۰۲، در سخنرانی خود برای کلوب یال در نیویورک می گوید: “حرفه حسابداری باید دارایی پرارزش و گرانبهای خود را که همان شهرت و آبروست مجددا به دست آورد”. به عقیده وی رهبران حرفه باید طوری عمل کنند که میراث درستکاری و صداقت را برای نسل آینده حسابداران رسمی حفظ نمایند. حرفه حسابداری باید دوباره ارزش های تاریخی خود را که همان پایبندی شدید به درستکاری می باشد، ترویج دهد.
طبق بند سوم اصول اخلاقی در آیین رفتار حرفه ای AICPA، برای حفظ و گسترش اعتماد عمومی، اعضا حرفه باید همه مسؤولیتهای حرفه ای خود را با بالاترین درجه صداقت و درستکاری انجام دهند. صداقت، یک ویژگی اساسی برای بازشناسی حرفه می باشد. درستکاری، اصلی است که منشاء اعتماد عمومی بوده و معیاری است که هر عضو در نهایت باید تصمیماتش را با آن بسنجد.


برگرفته از: اخلاق حسابداری، تیشانی دار، محمد، 1399، ششمین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، اقتصاد، حسابداری و بانکداری