حسابداری در دنیای پیشرفته اقتصادی امروز حرفه ای است حیاتی، زیرا سامانه اقتصادی جاری بدون آن نمی تواند، وجود داشته باشد. برجستگی متمایز کننده حرفه حسابداری پذیرش مسؤولیت نسبت به عموم است. جامعه انتظارات فراوانی از اهل این حرفه دارد و مردم باید به کیفیت خدمات پیچیده ارائه شده توسط حرفه حسابداری اعتماد داشته باشند. از این رو اطلاعات ارائه شده توسط حسابداران باید به طور قابل توجهی کار آمد، قابل اتکا، واقعی و بی غرضانه باشد، پس حسابداران نه تنها باید واجد شرایط و صلاحیت حرفه ای باشند، بلکه باید از درجه بالایی از صداقت و درستکاری حرفه ای نیز برخوردار و آبرو و حیثیت حرفه ای از مهم ترین دارایی های آنها باشد. در نتیجه اخلاق حسابداری برای حسابداران حرفه ای و افرادی که به خدمات حسابداری تکیه دارند اهمیت زیادی دارد. با وجود این به نظر می رسد در ایران، از لحاظ نظری، به این مهم پرداخته نشده است.
نتیجه اینکه آینده حرفه حسابداری به رهبری اخلاقی توسط حسابداران حرفه ای و رهبران این حرفه بستگی دارد. لازم است تا آنها با تبیین اهمیت معیارهای اخلاقی والا و آموزش ضرورت درستکاری فردی، حسابداران فعلی و آتی را به سوی شرافتمندی سوق دهند. بدیهی است با انجام این کار این اطمینان محقق خواهد شد که در آتیه حرفه حسابداری بتواند به نقش تاریخی خود در رشد عادلانه اقتصادی و موفقیت و رفاه ملتها ادامه دهد.

مقدمه

هنگامی که شخصیت افراد در جامعه متزلزل شود، جامعه به طور فاجعه آمیزی آسیب پذیر می گردد. دوام و بقای یک ملت و یا یک فرهنگ منوط به این است که آن ملت مجهز به ارزش های ساده و ابتدایی اخلاقی نظیر دلاوری، نوع دوستی، احترام به دیگران و قانون باشد.
یک ملت بقا نخواهد داشت مگر اینکه دارای افرادی باشد که مبنای عملشان انگیزه هایی فراتر از سود شخصی باشد. رعایت قانون، احترام به زندگی و دارایی های بشر، عشق ورزی به خانواده، دفاع از اهداف ملی، کمک به مستمندان و پرداخت مالیات، همه و همه به فضایل شخصی افراد نظیر دلیری، وفاداری، صداقت، گذشت، نیکوکاری احساس همدردی، ادب، نزاکت و احساس وظیفه بستگی دارند. از بین گرایش هایی که جامعه را به سمت و سوی رونق و شکوفایی سیاسی هدایت می کنند، مذهب و اخلاقیات تکیه گاههای اجتناب ناپذیرند. ارزش های اخلاقی، زیربنایی را فراهم می کند که یک جامعه متمدن و متعالی فرهنگی و رفتاری بر آن بنا می شود زیرا بدون این زیربنا، جامعه متمدن از هم پاشیده و فرو می ریزد.
اختیار اشخاص علاقه مند و ذینفع قرار می گیرد. این اشخاص می توانند اخلاق موضوعی است فراگیر که همه جوانب زندگی بشر را پوشش می دهد. رشد روزافزون جوامع بشری و پیچیده تر شدن روابط و مناسبات اجتماعی، نیازهای نوینی را می آفریند. پیدایش حرفه های گوناگون، زاییده تلاش در پاسخ به این نیازهاست که با گذشت زمان و تغییر شرایط شکل می گیرند و به تدریج سیر تحول و تکامل را می پیمایند. این حرفه ها به دلیل ضرورت تقسیم کار و تخصصی شدن امور، روز به روز منسجم تر می شوند و نقش خود را در بهبود رفاه عمومی جوامع ایفا می کنند. تداوم حیات هر حرفه و اشتغال اعضای آن منوط به نوع و کیفیت خدماتی است که ارائه می کند و اعتبار و اعتمادی است که در نتیجه ارائه این خدمات به دست می آورد. این اعتبار و اعتماد سرمایه اصلی هر حرفه است و حفظ آن اهمیت والایی دارد. این امر ایجاب می کند که وظیفه و هدف اصلی هر حرفه و اعضای آن، خدمت به جامعه باشد و منافع شخصی تنها در چارچوب ارائه این خدمات تفسیر و دنبال شود.
حرفه اجرای خدمات و مشاوره حسابداری نیز یکی از متشکل ترین و منضبطترین حرفه های دنیاست و به دلیل نوع و ماهیت خدماتی که ارائه می کند باید اعتبار و اعتماد خاصی داشته باشد. تداوم این اعتبار و اعتماد و تقویت آن، به پایبندی فکری و عملی اعضای حرفه به ضوابط رفتاری و اخلاقی آن بستگی دارد.
این مقاله، با روش کتابخانه ای و بررسی پایگاههای الکترونیکی، ابتدا به تبیین حرفه حسابداری، جایگاه ویژه و اهمیت آن در دنیای اقتصادی امروز، آیین رفتار حرفه ای حسابداران و اصول بنیادی اخلاق حسابداری پرداخته، سپس مهم ترین مسائل اخلاقی حسابداری در حال حاضر و نمونه های واقعی از آنها را مطرح می نماید. در نهایت راه کارهایی برای حل این مشکلات و تجدید حیات حیثیت حرفه ای حسابداری ارائه می کند.

اخلاق کاری حسابداری

اخلاق کاری حسابداری

حرفۀ حسابداری

حسابداری، اختراع بشر و نتیج ۀ توافقات بشری است. حسابداری، عبارت است از مجموعۀ قواعد و روشهایی که با به کارگیری آنها، اطلاعات مالی و اقتصادی یک مؤسسه گردآوری، طبقه بندی و به شکل گزارشهای حسابداری تلخیص میشود و برای تصمیمگیری در اختیار اشخاص علاقهمند و ذینفع قرار میگیرد. این اشخاص می توانند از وضعیت مالی، نتایج عملیات و همچنین دورنماي آینده مؤسسه مطلع شوند.
ویژگی های هر حرفه عبارت است از:

الف: پذیرش وظیفه خدمت به جامعه؛
ب: وجود حداقل شرایط از پیش تعیین شده برای ورود به حرفه، از جمله مهارت های تخصصی لازم که از طریق آموزش و تجربه به دست می آید؛
ج: پایبندی اعضای حرفه به مجموعه ای از اصول، ضوابط و ارزش های مربوط در آن حرفه.

از آنجایی که حسابداری دارای ویژگی های فوق می باشد و مهارتی است که نیازمند خبرگی بوده و مشتریانی دارد که وابسته به این خبرگی هستند، در نتیجه به عنوان یک حرفه تلقی می شود. برای حرفه ای بودن، حسابدار متعهد می شود تا مراقب منافع مشتریان مختلف خود باشد.
حسابداری در دنیای پیشرفته اقتصادی امروز حرفه ای است حیاتی، زیرا سامانه اقتصادی جاری بدون آن نمی تواند، وجود داشته باشد. اگر هیچ روش و فنی برای محاسبه ثروت و کالاهای موجود در دنیا و نحوه توزیع آنها موجود نباشد، تجارت و بازرگانی متوقف خواهد شد. کارایی بازارهای مالی، منوط به این امر است که معاملات خود را بر مبنای تصویر درستی از ارزش های مالی دارایی های مورد معاوضه انجام دهند و این تصاویر فقط توسط حسابداران ترسیم می گردند.
روابط قوی، حق مالکیت ها، ادعای مالکیتها، ارزیابی ها، دریافتیها و بدهیها، همه و همه، مفاهیم اجتماعی ذهنی ای هستند که مشخص می کنند چه کسی، مالک چیست و چه کسی به چه میزان و به چه فردی بدهکار است. تمام این مفاهیم توسط حسابداران و دفترداران تعریف و ردیابی شده اند.
از آنجایی که فعالیتهای مالی برای بقای دنیای فعلی ما ضروری هستند و حسابداری این فعالیتها را تسهیل می کند؛ از این رو حسابداری به عنوان یک حرفه سودمند تلقی شده و به خاطر نقش اساسی اش در ردیابی شبکه بزرگ و مبهم روابط مالی پیچیده در دنیای اقتصادی امروز، به یک حرفه خدماتی حساس تبدیل شده که همچون دیگر حرفه ها دارای فرمان های اخلاقی می باشد.

حسابداری و اخلاق

همان گونه که اشاره شد حسابداری یک فن و عمل است که برای کمک به افراد در ردیابی اثر معاملات اقتصادی آنها تدوین شده است. هدف اصلی و اساسی آن ارائه اطلاعات درباره امور اقتصادی یک شخص یا سازمان در قالب صورتها و گزارش های مالی می باشد. این اطلاعات جهت تصمیم گیری مدیران، مالکان، دولت، اتحادیه ها، اعتبار دهندگان، عرضه کنندگان کالا و کارکنان شرکت مورد استفاده قرار می گیرد. قابل ذکر است که با پیچیده تر و قانونمندتر شدن اقتصاد، دامنه استفاده کنندگان از اطلاعات مذکور افزایش یافته است.
بنابراین، برجستگی متمایز حرفه حسابداری، پذیرش مسؤولیت نسبت به عموم است. انتظارات جامعه از اهل این حرفه، بسیار است و مردم باید به کیفیت خدمات پیچیده ارائه شده توسط حرفه حسابداری اعتماد داشته باشند. اما حفظ اعتماد عمومی به حرفه حسابداری تا زمانی میسر است که حسابداران حرفه ای، خدمات خود را در سطحی ارائه کنند که شایسته اعتماد جامعه باشد؛ از این رو، خدمات حرفه حسابداری باید در بالاترین سطح ممکن و با رعایت ضوابطی ارائه شود که تداوم این خدمات را با کیفیت مناسب را تضمین کند.
از طرفی استفاده کنندگان از خدمات حسابداری بویژه تصمیم گیرندگانی که از صورتهای مالی استفاده می کنند، انتظار دارند که اطلاعات ارائه شده به طور قابل توجهی کارآمد، قابل اتکا، واقعی و بی غرضانه باشند. بنابراین، کسانی که در رشته حسابداری فعالیت می کنند نه تنها باید واجد شرایط و صلاحیت حرفه ای باشند بلکه باید از درجه بالایی از صداقت و درستکاری حرفه ای نیز برخوردار بوده و آبرو و حیثیت حرفه ای از مهم ترین دارایی های آنها باشد.
در نتیجه اخلاق حسابداری برای حسابداران حرفه ای و کسانی که به خدمات حسابداری تکیه دارند اهمیت زیادی دارد و حرفه حسابداری باید اصول اخلاقی و قوانینی را تدوین نموده که اعضای آن را ملزم نماید تا از سطحی از خویشتنداری برخوردار شوند که ماورای الزامات قانونی و مقررات است.

لزوم رعایت اخلاق حسابداری

لزوم رعایت اخلاق حسابداری

مبانی رفتار حرفه ای

ارتباط دو سویه جامعه و حرفه که لازمه آن از یک طرف، ارائه خدمات حرفه ای به جامعه و از طرف دیگر، تأمین اشتغال ارائه کنندگان این خدمات است، ناگزیر باید تابع ضوابط دقیقی باشد که دو طرف را به حقوق یکدیگر آگاه کند. نظام حاکم بر هر حرفه، ترکیبی از قوانین و مقررات تدوین شده در داخل و خارج آن حرفه است. در کمتر جامعه ای دیده می شود که قوانین و مقررات تنها در داخل حرفه تدوین شود یا کلا از خارج بر آن تحمیل گردد. بلکه به تناسب نیاز جامعه به حرفه و اعتبار آن، تعادلی بین این دو دسته قوانین و مقررات برقرار می شود.
ضوابط رفتاری و اخلاقی هر حرفه، مهم ترین خط مشی های آن را تشکیل میدهد. این خط مشی ها، مواردی چون ویژگی های اصلی حرفه، روابط اعضای حرفه با جامعه، روابط اعضای حرفه با یکدیگر و بالاخره روابط هر عضو با جامعه حرفه ای را در بر می گیرد. این ضوابط در حرفه حسابداری مبانی رفتار حرفه ای نامیده می شوند.
از دیدگاه مبانی رفتار حرفه ای، اهداف حرفه حسابداری عبارت از دستیابی به بهترین اصول و ضوابط حرفه ای، اجرای عملیات در بالاترین سطح ممکن بر اساس اصول و ضوابط مذکور و به طور کلی تأمین منافع عمومی است. تحقق این اهداف مستلزم تأمین موارد زیر است:

الف) اعتبار: جامعه به اطلاعات و سامانه های اطلاعاتی قابل اتکاو معتبر نیاز دارد؛
ب) حرفه ای بودن افراد حرفه ای در زمینه حسابداری حرفه ای باید به سادگی توسط صاحب کاران، کارفرمایان و سایر اشخاص ذینفع، قابل تشخیص و شناسایی باشند؛
ج) کیفیت خدمات: اطمینان از اینکه کلیه خدمات ارائه شده توسط حسابداران حرفه ای با بالاترین کیفیت ممکن انجام می شود؛
د) اطمینان: استفاده کنندگان از خدمات حسابداران حرفه ای باید مطمئن شوند چارچوبی برای رفتار حرفه ای وجود دارد که ناظر بر ارائه آن خدمات است.

اصول اخلاق حسابداری

لازمه دستیابی به اهداف حرفه حسابداری توسط حسابداران حرفه ای، پایبندی به اصول بنیادی اخلاقی حسابداری است.
هر یک از انجمن های حرفه ای حسابداری، از جمله شرکت حسابداری حساب یارا، اصول اخلاقی خاص خود را تدوین می نمایند که شباهت های زیادی به هم داشته و همگی کارآمدی، قابلیت اعتماد، حرفه ای بودن و اعتبار خدمات حسابداری را تأمین می نمایند.
اصول اخلاقی حسابداری که کم و بیش مورد اتفاق نظر همه انجمن های حرفه ای حسابداری، از جمله موسسه حسابداری حساب یارا، بوده و رعایت آنها، موجب تأمین اهداف این حرفه می گردد به شرح زیر است:

الف) درستکاری، حسابدار حرفه ای در انجام خدمات حرفه ای خود باید درستکار باشد؛
ب) بی طرفی: حسابدار حرفه ای باید بیطرف باشد و نباید اجازه دهد هیچ گونه پیش داوری، جانبداری، تضاد منافع یا نفوذ دیگران، بی طرفی او را در ارائه خدمات حرفه ای مخدوش کند؛
ج) صلاحیت و مراقبت حرفه ای حسابدار حرفه ای باید خدمات حرفه ای را با دقت، شایستگی و پشتکار انجام دهد. وی همواره موظف است میزان دانش و مهارت حرفه ای خود را در سطحی نگاه دارد که بتوان اطمینان حاصل کرد، خدمات وی به گونه ای قابل قبول و مبتنی بر آخرین تحولات در حرفه و قوانین و مقررات ارائه می شود؛
د) راز داری حسابدار حرفه ای باید به محرمانه بودن اطلاعاتی که در جریان ارائه خدمات حرفه ای خود به دست می آورد توجه کند و نباید چنین اطلاعاتی را بدون مجوز صریح صاحب کار یا کارفرما، استفاده و یا افشاء کند؛ مگر آنکه از نظر قانونی یا حرفه ای حق و یا مسؤولیت افشای آن را داشته باشد؛
ه) رفتار حرفه ای حسابدار حرفه ای باید به گونه ای عمل کند که با حسن شهرت حرفه ای او سازگار باشد و از انجام اعمالی که اعتبار حرفه او را مخدوش می کند، بپرهیزد.
و) اصول و ضوابط حرفه ای حسابدار حرفه ای باید خدمات حرفه ای را مطابق اصول و ضوابط حرفهای مربوط انجام دهد و همچنین درخواستهای صاحب کار یا کارفرمای خود را به گونه ای با مهارت و دقت انجام دهد که با الزامات درستکاری، بیطرفی و نیز استقلال حسابداران حرفه ای مستقل، سازگار باشد.


برگرفته از: اخلاق حسابداری، تیشانی دار، محمد، 1399، ششمین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، اقتصاد، حسابداری و بانکداری