مشکلات اخلاقی حسابداری و حسابرسی در دنیای امروز

بازار رقابتی خدمات حسابداری: اکنون در شرایط رقابتی بازار، فرایند یافتن مشتری جدید و حفظ مشتری فعلی هزینه بر و وقتگیر شده و چنین استنباط می شود که با یافتن مشتری جدید، شرکت خدمات حسابداری ، مایل است که او را برای سالها حفظ نماید تا از منافع ارائه خدمات به وی، هزینه های سنگین بازاریابی شرکت را جبران نماید. حتی اگر عملکرد یکی از اعضای شرکت منجر به از دست دادن مشتری جدید گردد، شرکت برخورد مناسبی با وی نخواهد داشت.
تمرکز واحدهای تجاری برای به حداکثر رساندن سود: در سالهای اخیر، حرفه حسابداری که یک حرفه مفید و شرافتمند بوده تحت تأثیر فشارهای محیطی، تحقیر شده است . شرکت های بزرگ برای گزارش سود بیشتر و فریب سرمایه گذاران، متوسل به تقلبهای حسابداری شده اند. شرکتهای مشهور و بلند آوازه و مدیران عالی اجرایی، کارگردانان و اداره کنندگان چنین تقلبهایی بوده اند که تضعیف تجارت و بازرگانی را در پی داشته اند.
شرکتهایی نظیر إنرون، تایکو، وردکام نمونه هایی از نمای بلند رفتار غیراخلاقی بوده اند. در این شرکتها، اخلاق به خاطر سود نادیده گرفته شده است. توجیه آنها این بوده که هدف یک شرکت حداکثر کردن سود برای سهامداران آن حتی به قیمت قربانی شدن اخلاق می باشد. از نظر آنها فزونخواهی و حرص در تجارت ، امر مطلوبی شمرده میشود و آن را موجب فعالیت و حرکت افراد و در نتیجه دستیابی به سود بیشتر تلقی می کنند. به نظر آنها با القاء قوانین اخلاقی انگیزه افراد برای پیشرفت کم شده و شرکتها ضعیف می گردند.
تنوع خدمات حسابداری: در حالی که نقش اصلی حسابداران تهیه تصویری از وضعیت و عملکرد مالی یک سازمان است، آنها نقشهای دیگری را نیز مثل حسابرسی، حسابداری مدیریت، حسابداری خدمات مالیاتی ، برنامه ریزی مالی و مشاوره مالی ایفا می نمایند. ایفای همه این نقشها، بویژه مشاوره مالی و برنامه ریزی مالی، موجب گردیده تا حرفه حسابداری از یک حرفه سنتی، که بیشتر نقش گزارشگری و حسابرسی را به عهده داشت، به سمت و سوی حرفه کارآفرینی مشاوره، طراحی و برنامه ریزی مالی حرکت نماید. بسیاری بر این عقیده اند که این دگرگونی منجر به ایجاد بحران برای حسابداران شده است. موارد تخلف شرکت های إن رون و آندرسن برخی از این مشکلات را آشکارتر نمود. در نتیجه مشاوره حسابداری در دنیا دیگر همچون گذشته، یک حرفه قابل اتکا و معقول به نظر نمی رسد، بلکه هم اکنون در بحرانهای اخلاقی به سر می برد و قابلیت اعتماد و اعتبار آن زیر سؤال رفته است.

روشهای پیشگیری از تهدیدها

فدراسیون حسابداران المللی، آیین رفتاری را برای پیشگیری از بروز این تهدیدها تدوین کرده است. این راههای پیشگیری به دو بخش تقسیم می شود:

1- روشهای پیشگیری که بوسیله حرفه، قانونگذاری و آیین نامه ایجاد شده اند که شامل:
– آموزش از طریق تحصیلات دانشگاهی و نیاز به تجربه برای ورود به حرفه
– نیاز به پیشرفتهای حرفه ای مداوم
– آیین نامه های اشراف بر شرکت
– استانداردهای حرفه ای
– روشهای حرفه ای یا قانونی و انظباطی
بررسی مستقل گزارشها، اظهارنامه ها، مکاتبه ها یا اطلاعات تهیه شده از سوی یک حسابدار حرفه ای، به وسیله شخص ثالثی که دارای قدرت قانونی است.

۲- روشهای پیشگیری ایجاد شده در محیط کار که شامل:
– استفاده از یک حسابدار حرفه ای دیگر جهت بررسی کار انجام شده یا در صورت لزوم استفاده از خدمات مشاوره ای
– مشورت با اشخاص ثالث مستقل ، یک نهاد قانونگذاری حرفه ای یا یک حسابدار حرفه ای دیگر
– جابه جایی اعضای ارشد حرف ها
–  گفتگو با مدیران شرکت صاحبکار در مورد موضوعهای مربوط به اصول اخلاقی
– افشای ماهیت خدمات ارائه شده و میزان دستمزدهای مربوط
– استفاده از شرکتی دیگر برای اجرای کل یا بخشی از قرارداد.

دستورالعمل فدراسیون بین المللی حسابداران جهت دوری گزیدن از تهدیدهای اخلاقی، خدمات غیر حسابرسی زیر را برای متقاضیان یک شرکت حسابرسی ممنوع میکند:
١- خدمات دفترداری
۲- خدمات ارزیابی
٣- وظيفه تصمیم گیری مدیریت
۴- خدمات کارگزاری در معاملات اوراق بهادار
۵- پشتیبانی در دعاوی حقوقی.

اصول بنیادی حرفه ای در شرکت حسابداری و موسسه حسابرسی

احکام اصول بنیادی اخلاق و رفتار حرفهای جنبه کلی و هدایت کننده دارد و در حل مسائل خاص مربوط به رعایت اخلاق و رفتار حسابداران حرفه ای در جریان عمل، کارآمد نیست. در آئین های رفتار حرفه ای، ضمن تشریح اصول مزبور، چگونگی رعایت، با وضع احكام الزام آوری بیان می شود. این احکام قاعدتا در سه دسته زیر طبقه بندی می شوند:
١- احکام لازم الاجرا در مورد کلیه حسابداران حرفه ای
۲- احکام لازم الاجرا توسط حسابداران حرفه ای مستقل یا حسابداران رسمی
٣- احکام لازم الاجرا توسط حسابداران حرفه ای شاغل در موسسات

احکام لازم الاجرا در مورد کلیه حسابداران حرفه ای

الف) درستکاری و بی طرفی
ب) تضاد منافع
ج) صلاحیت حرفه ای
د) راز داری

احکام لازم الاجرا توسط حسابداران حرفه ای مستقل یا حسابداران رسمی

الف) استقلال
ب) صلاحیت حرفه ای
ج) حق الزحمه
د) فعالیت های ناسازگار با حرفه حسابدار رسمی شاغل
ه) ارتباط با سایر حسابداران رسمی شاغل
و) استخدام کارکنان شاغل نزد حسابداران رسمی و موسسه حسابداری دیگر و ارائه گزارش خدمات حرفه ای

احکام لازم الاجرا توسط حسابداران حرفه ای شاغل در موسسات

الف) تضاد بین تعهدات اخلاقی به کارفرما و پایبندی به اصول حرفه ای
ب) حمایت از همکاران حرفه ای
ج) صلاحیت حرفه ای
د) ارائه اطلاعات

اهداف آموزش اخلاق به حسابداران

۱- ربط دادن آموزش حسابداری به مسائل اخلاقی.
۲- به رسمیت شناختن مسائل در حسابداری که دارای مفاهیم اخلاقی هستند.
٣- توسعه دادن حس تعهد اخلاقی یا مسئولیت پذیری.
۴- توسعه توانایی های موردنیاز برای مقابله با درگیری های اخلاقی یا مشکلات.
۵- یاد بگیرید با عدم قطعیت حرفه حسابداری مقابله کنید.
۶- صحنه را برای تغییر در رفتار اخلاقی تنظیم کنید.
۷- تقدیر کنید و درک کنید تاریخ و ترکیب تمامی جوانب اخلاق حسابداری و ارتباط آن ها را با حوزه عمومی

جایگاه آموزش اخلاق حسابداری در دانشگاهها

دانشگاهها به عنوان نهادی که وظیفه آموزش و تربیت نیروهای متخصص و متعهد جهت فعالیت در جامعه را دارند، مطرح هستند. متاسفانه رویکرد کنونی آموزش عالی در کشور ما بر تخصص بیشتر از تعهد تکیه دارد. با توجه به جایگاهی که حسابداران در بازارهای مالی دارند، لازم است اخلاق حرفه ای را شناخته و به آن عمل کنند. از آنجا که دانشجویان حسابداری در آینده به عنوان حسابداران و حسابرسان حرفه ای در جامعه فعالیت می کنند، درک مناسب اخلاقی و متعهد بودن به اصول و آیین رفتار حرفه ای می تواند تاثیر بسزایی در جلوگیری از مفاسد اقتصادی و افزایش کارایی اخلاقی آنها داشته باشد. استادان رشته حسابداری باید بر آموزش اصول اخلاق حرفه ای به عنوان یکی از مبانی اولیه رشته حسابداری و نحوه اجرای این اصول در رویارویی با مسائل اخلاقی تاکید بیشتری کنند. با توجه به گسترش فعالیتها در بازارهای جهانی و تاسیس و تشکیل شرکتهای چندملیتی، بهتر است رویکرد آموزش عالی و تکمیلی به سمت هماهنگ سازی در سطوح بین المللی سوق پیدا کند و مراجع برنامه ریزی درسی دانشگاهی و سایر نهادهای ذیربط، در سرفصل درسهای حسابداری تجدیدنظر کنند و درسهایی مرتبط با اصول اخلاقی آیین رفتار حرفه ای بین المللی در برنامه درسی رشته های حسابداری قرار دهند. در نهایت شرکتها و موسسات جهت استخدام حسابداران، علاوه بر بررسی وضعیت و تواناییهای فنی، به درک آنان از اصول اخلاقی و آیین رفتار حرفه ای نیز توجه ویژه ای داشته باشند. زیرا هر چه سطح درک اخلاقی یک حسابدار بالاتر باشد، در رویارویی با مسائل بهتر عمل میکند.

نتیجه گیری

با توجه به مطالب بالا می توان نتیجه گرفت که حرفه حسابداری و خدمات حسابرسی از جایگاه ویژه ای به علت دسترسی به اطلاعات و افراد برخوردار است و در همین راستا فرصت ها و تهدید های بی شماری بر سر راه حسابداران و حسابرسان قرار دارد . با توجه به مشخص شدن علل وجود چالش های بر سر راه حسابداران می توان با ارتقا جایگاه اخلاق در یک شرکت حسابداری و رعایت اصول حرفه ای از تهدید های موجود کاسته و به مزایای بی شماری که می توان از اجرای صحیح آن بهره مند شد افزود . برای رسیدن به چشم اندازی که اخلاق و اصول حرفه ای برای حرفه حسابداری و مشاوره حسابرسی در نظر گرفته است می بایست تمام ذینفعان شامل دولت ، مجامع حرفه ای ، مجامع علمی ، دانشگاهیان ، مدیران، سهامداران ، حسابدارن و حسابرسان مشارکت داشته باشند.


برگرفته از: قربانی گوگدرقی، امیر و یگانه فرد، صبا، 1398،اخلاق، حلقه گمشده حسابداری و حسابرسی، هشتمین کنفرانس ملی رویکردهای نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری