در ۲۵ سال گذشته مطالعات حسابداری به طور با اهمیتی بر گستره ای از تاریخ نگاری قرار گرفته است که این زمینه بخش بحث مهمی است؛ زیرا بحث های حرفه حسابداری عموما در حوزه های اقتصادی بوده و کمتر در موضوعات سیاسی و ایدئولوژیکی وارد شده است. این موضوع گواهی است بر قدرت حسابداری و راهی بر چگونگی تأثیر آن بر گروههای مختلف اجتماعی که نشان میدهد تغییرات حسابداری به آسانی به دست نیامده است و کشمکش های آن در درون خود و با محیط بیرونی اش اثبات شده و در نهایت به سمت بهبود حسابداری حرکت کرده است.
از دیدگاه سیاسی نیاز به فهم ارتباط بين شاخص های تکنیکی، اجتماعی و سیاسی مورد پشتیبانی حسابداران قرار گرفته و به منظور حفظ منافع عمومی جامعه توسط شرکتها، باید مورد ارزیابی قرار گیرند. بدین ترتیب موضوعات کاربردی در تکنولوژی حسابداری می تواند در جهت برنامه های پیش بردی جامعه باشد. این چارچوب اجتماعی برای حسابداری می تواند راهی برای تحلیل فرضیه های بحث برانگیز و کاربردی حسابداری در جامعه باشد. زیر بخش های مفید تحقیقات حسابداری در این چارچوب اجتماعی می تواند موضوعاتی مانند حسابداری توسعه پایدار، سرمایه گذاری اجتماعی، مباحث اخلاقی، توسعه منابع، مسئولیت پذیری اجتماعی شرکت ها، حاکمیت اجتماعی شرکت ها، توزیع عادلانه ثروت در جامعه و حفظ حقوق نسلی انسان ها باشد. با چنین تکنولوژی حسابداری مفروضی است که بخشی از فرآیندهای سیاسی در درون جامعه قابل تجزیه و تحلیل می شود.
در چارچوب عملی از تئوری های حسابداری می توان چارچوب تکنولوژی حسابداری و کاربرد آن در بستر جامعه را باز تعریف نمود. این چارچوب در جهت تدوین استانداردهای گزارش گری یکپارچه می تواند به سایر حوزه های گزارش گری مالی بین المللی، سیاست خدمات مالیاتی دولتها، حاکمیت شرکتی و شهروندی تسری یابد. این چارچوب کاربردی از حسابداری می تواند در توسعه اجرا و بهبود سیستم های حسابداری، به ویژه بخش های از آن که مرتبط به سیستم های ارزیابی عملکرد شرکت ها و کنترل مدیریت هستند بکار رود. با چنین رویکردی خدمات حسابداری و روش های اجرائی آن در جهت فرایندهای سیاسی و چارچوب اجتماعی عمل خواهد نمود.
در حالی که حسابداری تک بعدی با انکار زمینه های تاریخی، اجتماعی و سیاسی حسابداری آن را سیاست زدایی می کند، حسابداری گفتمانی مبتنی بر دموکراسی فرض می کند که حسابداری دارای زمینه های سیاسی، اجتماعی و تاریخی بوده و تحت تأثیر آنها قرار گرفته است. خدمات یک شرکت حسابداری در دیدگاه سنتی تحت تسلط نیازها، ارزشها و مفروضات سرمایه مالی است؛ اما در نگاه مبتنی بر گفتمان اجتماعی و چند بعدی کنونی با امتناع از رجحان بازارهای سرمایه، پذیرای نیازها، ارزشها و مفروضات جامعه تکثر گراست. حسابداری جمع گرا بر خلاف حسابداری فردگرا در بر گیرنده واقعیت های ذهنی اجتماعی بوده که موجد بروز بحثهای میان جامعه و تأثیر آن بر سیستم های حسابداری میشوند.

توسعه حسابداری

منظور از توسعه خدمات یک موسسه حسابداری در این تحقیق، توسعه استانداردها، گزارش ها و اطلاعات حسابداری، تعداد دانش آموختگان و تعداد شاغلین، قوانین و مقررات مربوط و جایگاه اجتماعی حرفه حسابداری است.
از آن جا که در این مطالعه بر آزمون رابطه بین توسعه حسابداری و شاخص های دموکراسی در یک کشور خاص تأکید می شود و شاخص فوق برای سال های مختلف در ایران به صورت کمی ارائه نشده است، لذا برای اندازه گیری توسعه حسابداری از پرسشنامه استفاده شده است.

توسعه حسابداری

توسعه حسابداری

آزادی بیان، رسانه ها و مطبوعات

متغیرهای مربوط به آزادی های مدنی در این تحقیق از شاخص های تعریف شده توسط خانه آزادی استفاده شده است. برای به وجود آمدن شرایط لازم جهت رقابت برابر و آزاد گروهها و احزاب و افزایش آگاهی مردم، وجود ابزارهایی مانند رسانه های آزاد و فعال و مطبوعات آزاد و به طور کلی تحقق آزادی های فردی و اجتماعی ضروری است. در این تحقیق برای اندازه گیری تأثیر آزادی بیان، رسانه ها و مطبوعات بر توسعه خدمات اجرا و مشاوره حسابداری از توسعه مطالبات مردم، توسعه اطلاع رسانی و ارتقاء حقوق نسلی استفاده شده است.

آزادی احزاب و گروه های سیاسی

وجود احزاب سیاسی نیرومند که هر یک نماینده خواست و اراده بخش های مختلفی از مردم محسوب می شوند، از ویژگی های بارز و مشخص دموکراسی است. بر طبق اصل آزادی سیاسی هم باید مردم بتوانند به طور آزاد در هر یک از این احزاب عضویت داشته باشند و هم احزاب باید از آزادی کامل برای رقابت برخوردار باشند. در این تحقیق برای اندازه گیری تأثیر آزادی احزاب از متغیرهای توسعه فضای اجتماعی، توسعه سرمایه های اجتماعی و مشارکت مردم استفاده شده است.

حاکمیت قانون

قانون و قانون گرایی یکی دیگر از ارکان دموکراسی است. در این تحقیق برای اندازه گیری تأثیر حاکمیت قانون بر توسعه حسابداری از متغیرهای ارتقاء قوانین مالی، مشارکت حسابداران در قانون گذاری، حمایت قانونی از حسابداران و افشاء تخلفات مالی استفاده شده است.

استقلال شخص

در نظام دموکراسی، شهروندان باید از فرصت های برابر جهت کسب منصبهای مختلف برخوردار باشند و هر کس بتواند بر اساس شایستگی ها مناصب را احراز کند. برای اندازه گیری تأثیر استقلال اشخاص در جامعه بر توسعه حسابداری از متغیرهای رونق کسب و کار، رونق سرمایه داری، برابری فرصتها و خصوصی سازی استفاده شده است.

پیشینه تحقیق

السیلی کسپاول بیان می دارد که رویکردهای جدید حسابداری انتقادی به سمت برابری ها، عدالت اجتماعی و آزادی ها در حال حرکت بوده و به دنبال پاسخ به این سؤال است که اطلاعات حسابداری چگونه می تواند به تغییرات اجتماعی کنش و واکنش داشته باشد. وی در این تحقیق به مرور مبانی نظری حسابداری و تغییرات اجتماعی پرداخته و تحقیقات هوفر و هاسلام درباره ماهیت اطلاعات حسابداری و یکپارچگی تحركات اجتماعی با مرور فلسفه گفتمان بخانیان و مارکسیسم کلاسیک برای تحلیل تأثیر اطلاعات حسابداری بر تحرکات و تغییرات اجتماعی را ارائه می کند. در نهایت نتیجه گرفته است که کشمکش های اتحادیه های اجتماعی در قبال پرداخت های اجتماعی یک شرکت حسابرسی و حسابداری می تواند مورد بحث قرار گیرد. گاسیپ گروسی و دانیل پیانزی به بررسی فساد در سطح عموم جامعه تمرکز نموده و مبارزه با شکل معاصر آن را از طریق نقش حساب دهی و حساب خواهی تشریح می کنند. ایشان ایجاد و توانمندسازی کنترل دموکراتیک و ایجاد ساختار منظم اخلاق عمومی و نظم مالی در مقابل کالاهای عمومی را پیشنهاد می کنند. ترور هوپر و دیگران  در تحقیقی با عنوان جهانی شدن، حسابداری و کشورهای در حال توسعه، حسابداری را وسیله ای برای جهانی شدن معرفی می نماید که اثر و تجلی آن در همه کشورهای در حال توسعه به یک شکل نیست. وی میزان جهانی شدن و نفوذ آن بر حسابداری در کشورهای در حال توسعه را مرور نموده و به بررسی نقش حسابداری در تغییر سیاست های توسعه از کاپیتالیسم دولتی به بازار گرائی مبتنی بر نئولیبرالیسم پرداخته است. همچنین وی برآیندهای خاص حسابداری به ویژه توسعه استانداردهای بین المللی حسابداری و کاربرد آنها در ارتقاء نئو لیبرالیسم جهانی، توسعه حرفه حسابداری در کشورهای در حال توسعه به شکل ایجاد رقابت بین مؤسسات حسابداری و ظهور نهادهای حرفه ای، حسابداری نهادهای مالکیت عمومی، حسابداری شرکت های چندملیتی، تغییر حسابداری دولتی، ظهور حسابداری دولتی و حسابداری اجتماعی و رشد سازمان های غیردولتی حسابداری و خدمات حسابرسی مورد بحث و بررسی قرار داده و در نهایت بیان می دارد توسعه حسابداری در ابعاد گوناگون به عنوان بخشی از توسعه کلان کشورها می باشد. دیوید اولدروید و تامسونان تایسون در مقاله ای با عنوان ایدئولوژی آمریکائی، سوسیالیسم و تئوری حسابداری مالی در پاسخ به تحلیل راب برایر از توسعه کاپیتالیسم از دیدگاه عملکرد رویه های حسابداری در مقایسه با عملکرد رویه های کاپیتالیسم پرداخته است. وی بحث نموده است که ایدئولوژی مسلط در تاریخ آمریکا بسط یافته و دارای نکات دقیقی از آزادی های فردی و استقلال است. این تحقیق پاسخی به تحقیق برایر از توسعه کاپیتالیسم و کاربرد حسابداری در آن است که در نهایت دیدگاه راب برایر مبنی بر میراث آدام اسمیت و نفوذ دیدگاه اروینگ فیشر بر استانداردهای حسابداری مالی را به چالش می کشد. ایگل ژانگ و جان آندرو در تحقیقی به نقش مباحث حسابداری در میانجی گری بین سوسیالیسم و کاپیتالیسم به ویژه نقشی که این مباحث در بازسازی چارچوب بازارهای آزاد در سطح ایدئولوژیک دارند پرداخته است. وی هم گرائی استانداردهای حسابداری کشور چین با گزارشگری مالی بین المللی به ویژه در موضوع حسابداری ارزش های متعارف را مورد تأکید قرار میدهد. نتایج تحقیق وی نشان میدهد که بحث های حسابداری به رشد جاه طلبی بازار گرا در بخش عمومی چین کمک کرده و حتی در کنار حضور دیدگاه های سوسیالیستی به آن اجازه نمو نیز داده است. وی با استناد به مطالعه موردی کشور چین، بر نقش با اهمیت حسابداری در اقتصاد سیاسی مبتنی بر نئولیبرالیسم در جهان تأکید مضاعف نموده است. راب برایر در تحقیقی به تفسیر از حسابداری و تئوری کاپیتالیسم مارکس و نقش اساسی حسابداری در انتقال به سوسیالیسم می پردازد. وی با استناد به افزایش دستمزدها در واسط دهه ۴۰ که تحت تأثیر اتحادیه های آمریکائی و به طور شگفت انگیزی قدرت و نفوذ یافتند تا ظهور کاپیتالیسم فراگیر بر این نقش تأکید می نماید. رهبران تجاری آن دوران تهدید سوسیالیسم را در این تقاضاها به همراه دشمنی عمومی نسبت به شرکت ها مشاهده نموده و کمپین شرکت های آزاد بر مبنای تئوری حسابداری فیشر را به راه انداختند و از این طریق خود را پاسخ ده فعالیتهای اجتماعی شان نشان دادند. از اوایل دهه ۵۰ سخت گیری اتحادیه ها کاسته و با پاسخ خواهی از شرکتها توأم شد. وی در این تحقیق نتیجه گیری نموده است که با پذیرش تئوری حسابداری فیشر زیر بنای خلق کاپیتالیسم شکل می گیرد.


برگرفته از: اقدم مزرعه، و نیکومرام، رهنمای رودپشتی، بنی مهد، (1398)، آزادی های مدنی و توسعه حسابداری، پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی (پژوهشنامه حسابداری مالی و حسابرسی)